|
ATASÖZLERİ ve DEYİMLER Çankırı'da atasözleri ve deyimler, bireylerin yaşadıkları olaylardan elde ettikleri deneyimlerin özünü oluşturur. Aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan bazı atasözleri bugün bile geçerliliklerini korumaktadırlar. Hemen hemen tamamı didaktik özelliğe sahip olan atasözleri ve deyimlerin bazıları şunlardır: • Yoktan çıkmaz, pekten çıkar. • Anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al. • Aşı olmayanın işi olmaz. • Deliye dalaşmadan çalıyı dolaşmak evlâdır. • Hile ile iş gören mihnetle can verir. • Adama dayanma erir, ağaca dayanma çürür. • Yoğurdun akına; insanın pakına bak. • Oynamadan maksat (murat) ütmek, okumadan maksat (murat) tutmak. • Var evi kerem evi, yok evi verem evi. • Oğlan babadan öğrenir sohbet gezmeyi, kız anadan öğrenir sofra düzmeyi. • Deliye kalk oyna demişler, tadı kaçtı demiş. BİLMECELER Yöre halkının fiziksel çevreyi algılamalarının folklorik anlamdaki ürünlerinden olan bilmeceler, özellikle kırsal kesimde bir eğlence ve eğitim aracı olarak varlıklarını sürdürmektedir. Bilmecelerdeki bir diğer özellik de bölgeye özgü sözcük ve ağız özelliklerini bünyelerinde bulundurmasıdır. Bu bilmecelerden birkaçı şöyledir: Ahi gelür vahi gelür (Adamlar) Muz meydanı gelür (İskemle) Düz meydanı gelür (Sofra bezi) Guyruklu durnalar gelür (Gaşuk) Çukur şadurvan gelür (Çorba) Bohçacu çengü gelür (Dolma) Sakallı kız gelür (Tel kadayıf) Tosyalı Memed Ağa gelür (pirinç pilavı) Dışı gön gibi içi gan gibi (Karpuz) Gad gad emme börek değül / Yenür emme datlu değil (Soğan) Gad gad gadayıf Kadı kızı pek zayıf Vallaha zayıf billaha zayıf Bi gözü var, bi gözü yok ((İğne) Dam ardına saç kodum / Geleni gideni aç godum (Oruç) Garanlık yerde cim-cort (Damla) Gaftanı gara Gömleği saru İçinde bi gocagaru (Kestane)
DUA-BEDDUALAR (İLENÇLER) DUA Hacı sofrası olsun Kökü bir dalı bin olsun Ekenin, dikenin, mülk sahibinin canına değsin Kazananlara Allah uzun ömür versin Allah eksik etmesin Allah razı olsun Allah çok versin Allah gönlünün muradını versin Kolay gelsin Allah zihin açıklığı versin İLENÇLER Gözün çıksın Dizin dursun Allah belanı versin İri gömlek yerine, ufak gömlek görmesin ya rab Muradına erme Salın gıcır gıcır gitsin Senden olanlarda sana etsin Öküz kulağından, oğlan bileğinden yapışmasın Gittiğin yoldan gelmeyesice Gözün kör olsun Ahirin kör olsun Ahirin kör gelsin Erme Yiğit iken yıkıl Yiğit arkan yerlere gelsin Gavurun bebesi
|